Achtergrond

for English, click here

After Hiroshima: Cultural Responses to the Atomic Bomb
Ruby de Vos

Op 6 augustus 1945 gooiden de VS een atoombom op de Japanse stad Hiroshima. De verheviging van de wapenwedloop tussen de VS en de Sovjet-Unie die daarop volgde, zou leiden tot ruim 2000 kernwapenproeven over de hele wereld. De constante dreiging van een kernoorlog resulteerde in bouw-je-eigen-bunker-kits, oefeningen in het verstoppen onder schoolbanken, maar ook in enorme protesten tegen kernwapens, geweld, en oorlog. 

De diepe impact die de atoombom op onze wereld heeft achtergelaten kan nergens beter worden afgelezen dan in de enorme verscheidenheid aan culturele reacties die hierop volgden. After Hiroshima: Cultural Responses to the Atomic Bomb geeft een impressie hiervan tijdens een week vol kunst, filmvertoningen, lezingen, en performances van lokale en internationale kunstenaars en makers.

De problematiek rond kernwapens is opnieuw urgent. Dit blijkt niet alleen uit recente testen in Rusland en Noord-Korea of door het opzeggen van allerlei nucleaire akkoorden die nog uit de Koude Oorlog stammen, maar ook uit het feit dat er tijdens After Hiroshima nieuw werk wordt gepresenteerd, veelal gemaakt door jonge kunstenaars. Kunst en cultuur kan echter ook aandacht schenken aan de verhalen over kernwapens die we juist niet zo vaak horen, en die ver voorbij gaan aan het moment van nieuwswaardigheid. Denk hier bijvoorbeeld aan de langdurige effecten van straling op mens en milieu, de trauma’s van hen die betrokken waren bij het testen van atoombommen, of de impact van de zware protesten tegen kernwapens.

Kernwapens zijn tegelijkertijd duizelingwekkend abstract en concreet, zowel een dreigend gevaar als een verwoestende werkelijkheid. Kunstenaars verhouden zich in hun werk meestal tot één van deze twee thema’s (hoewel deze uiteraard gedeeltelijk overlappen). In werken uit de eerste groep wordt de spanning en ook de absurditeit van de wapenwedloop tijdens de Koude Oorlog onderzocht, en de sociale angst die dit teweegbracht. Wat zou er gebeuren als er een kernoorlog zou komen, en hoe zou dat eruit zien? Hedendaags werk bekijkt dit soort vraagstukken vaak door een nieuwe lens, met aandacht voor ecologische problemen en de opnieuw toegenomen globale spanningen rondom kernwapens.

In de tweede groep vallen niet alleen de vele literaire en beeldende werken die gemaakt werden in reactie op de verwoesting van Hiroshima en Nagasaki, maar ook verbeeldingen van kernwapenproeven. Deze werden voornamelijk uitgevoerd in (voormalige) koloniën en nabij grondgebied van inheemse groepen. Deze gebeurtenissen hebben maar weinig aandacht gekregen, net zoals de verhalen over het zware en gevaarlijke werk in uraniummijnen, waardoor het chemische element werd verkregen dat nodig was voor het bouwen van kernwapens. Toch hebben deze geschiedenissen diepe sporen achtergelaten. Kunstenaars, schrijvers en onderzoekers zijn nu steeds meer bezig om de nucleaire geschiedenissen van gemarginaliseerde groepen en van gekoloniseerd land zichtbaar te maken.

Cultuur rondom kernwapens komt dus uit alle hoeken van de wereld en omvat enorm veel verschillende verhalen – ook uit Nederland, én uit Groningen. De grootste protesten in Nederland ooit waren tegen de plaatsing van kernwapens, en de gemeente Groningen ging zelfs zo ver om als enige in Nederland een Anti-Kernwapenmonument te plaatsen, op het Emmaplein. 

After Hiroshima licht een tipje van de sluier van dit enorme aanbod op door een aantal van deze verschillende facetten te belichten, en creëert binnen de programmering ook mogelijkheden voor de bezoeker zelf ervaringen en gedachten uit te wisselen. Kernwapens zijn niet alleen iets van vroeger; ze zijn onlosmakelijk verbonden met onze huidige wereld. 

Ruby de Vos is promovenda aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar zij werkt aan haar proefschrift over toxicity in hedendaagse kunst en literatuur.